Nghiên cứu Dunedin là một trong những nghiên cứu theo dõi trọn đời lâu và kỹ nhất thế giới: 1.037 em bé sinh ở thành phố Dunedin, New Zealand, từ tháng 4/1972 đến tháng 3/1973 được khám và phỏng vấn định kỳ suốt hơn năm mươi năm. Kết quả nổi tiếng nhất là khả năng tự kiểm soát lúc nhỏ dự báo khá rõ sức khỏe, tiền bạc và chuyện vướng vào pháp luật ở tuổi trưởng thành. Nhưng điều nghiên cứu này cho thấy rõ không kém: tuổi thơ ảnh hưởng tới đời người chứ không định đoạt nó.
Bắt đầu thế nào
Ban đầu đây là một khảo sát về trẻ sơ sinh tại bệnh viện phụ sản Queen Mary ở Dunedin. Khi lứa trẻ này lên ba, nhà tâm lý học Phil Silva khởi động nghiên cứu theo dõi mang tên chính thức Dunedin Multidisciplinary Health and Development Study, tức nghiên cứu đa ngành về sức khỏe và phát triển Dunedin. Từ đó, các thành viên được mời quay lại đơn vị nghiên cứu ở các tuổi 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 18, 21, 26, 32, 38 và 45. Đợt đánh giá ở tuổi ngoài năm mươi đã được triển khai trong những năm gần đây.
Mỗi lần quay lại là một ngày dài: khám răng, đo phổi, thử máu, kiểm tra trí nhớ, phỏng vấn về công việc, tiền bạc, các mối quan hệ, sức khỏe tâm thần. Nhóm nghiên cứu còn hỏi thêm người thân, bạn bè, xem hồ sơ tư pháp và tín dụng khi được đồng ý.
Giữ chân người tham gia: con số gây kinh ngạc
Điểm yếu thường gặp của các nghiên cứu dài hạn là người tham gia rơi rụng dần. Người nghèo, người gặp chuyện, người bỏ đi xa thường mất liên lạc trước, khiến kết quả lệch về phía người khá giả. Dunedin nổi tiếng vì gần như không gặp vấn đề này. Ở đợt tuổi 45, khoảng 94% số thành viên còn sống đã tham gia, kể cả những người đã chuyển ra nước ngoài, được nhóm nghiên cứu trả chi phí bay về.
Chính tỷ lệ giữ chân cao ấy khiến kết luận của Dunedin có sức nặng: nó gần với bức tranh thật của một lứa người, không chỉ những ai còn muốn kể chuyện mình.
Phát hiện nổi tiếng nhất: tự kiểm soát
Năm 2011, nhóm của Terrie Moffitt và Avshalom Caspi công bố trên tạp chí PNAS một phân tích dựa trên mức tự kiểm soát của trẻ từ 3 đến 11 tuổi, do cha mẹ, giáo viên, người quan sát và chính các em đánh giá: có kiên nhẫn chờ đợi không, có bốc đồng không, có bỏ cuộc giữa chừng không.
Đến tuổi 32, những người hồi nhỏ tự kiểm soát kém hơn có xu hướng:
- sức khỏe kém hơn, như các chỉ số tim mạch, răng miệng, nghiện chất;
- tài chính bấp bênh hơn, thu nhập thấp hơn, khó khăn về nợ nần;
- dễ có tiền án hơn.
Điều quan trọng là mối liên hệ này vẫn còn sau khi tính tới chỉ số trí tuệ và hoàn cảnh gia đình lúc nhỏ. Và nó là một dải chuyển dần, không phải hai nhóm "ngoan" và "hư". Mỗi bậc tự kiểm soát cao hơn đi kèm kết quả trung bình tốt hơn một chút.
Các tác giả cũng ghi nhận rằng những đứa trẻ cải thiện được khả năng tự kiểm soát trong quá trình lớn lên có kết quả tốt hơn dự báo ban đầu. Họ dùng kết quả này để lập luận cho các chương trình hỗ trợ trẻ nhỏ, không phải để phán đứa trẻ nào sẽ hỏng.
Những phát hiện khác
| Chủ đề | Phát hiện chính (đã công bố) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tốc độ lão hoá | Năm 2015, đo nhiều chỉ số cơ thể từ 26 đến 38 tuổi, nhóm nghiên cứu thấy những người cùng tuổi lão hoá sinh học với tốc độ rất khác nhau | Có người mỗi năm "già" chưa tới một năm, có người gần ba năm |
| Gene và hoàn cảnh | Năm 2002, một biến thể gene MAOA dường như làm thay đổi ảnh hưởng của việc bị ngược đãi lúc nhỏ tới hành vi chống đối xã hội | Mở ra hướng nghiên cứu gene – môi trường; một số kết quả cùng loại về sau khó lặp lại |
| Cần sa tuổi mới lớn | Năm 2012, những người dùng cần sa thường xuyên từ tuổi thiếu niên có mức giảm điểm trí tuệ từ 13 đến 38 tuổi | Có tranh luận về yếu tố gây nhiễu, như hoàn cảnh kinh tế |
| Một nhóm nhỏ, gánh nặng lớn | Năm 2016, khoảng một phần năm số thành viên chiếm phần lớn chi phí y tế, tư pháp, trợ cấp của cả lứa | Nhiều người trong nhóm này đã có dấu hiệu khó khăn từ những năm đầu đời |
Tuổi thơ dự báo chứ không định đoạt
Với một wiki về số kiếp, đây là phần đáng dừng lại nhất. Dễ đọc các kết quả trên thành: tính cách lúc ba tuổi đã định sẵn đời người. Các nhà nghiên cứu Dunedin phản đối cách hiểu đó.
- Dự báo ở mức nhóm: nói "nhóm trẻ tự kiểm soát kém có tỷ lệ X cao hơn" khác hẳn với nói "đứa trẻ này sẽ X". Rất nhiều người trong nhóm có nguy cơ vẫn sống bình thường, ổn định.
- Con người thay đổi: những trẻ cải thiện được tự kiểm soát có kết cục tốt hơn. Những biến cố như có việc làm ổn định, kết hôn với người tốt cũng giúp nhiều người rẽ hướng.
- Thông điệp chính sách: nhóm nghiên cứu dùng kết quả để kêu gọi đầu tư sớm cho trẻ nhỏ và gia đình khó khăn, vì nếu dấu hiệu xuất hiện sớm thì cũng có thể giúp sớm.
Năm 2020, bốn nhà nghiên cứu chủ chốt là Jay Belsky, Avshalom Caspi, Terrie Moffitt và Richie Poulton viết cuốn The Origins of You (Nguồn cội của bạn) cho độc giả phổ thông. Thông điệp xuyên suốt của sách là tuổi thơ quan trọng, nhưng phát triển là chuỗi xác suất, không phải số phận viết sẵn.
Những nghiên cứu theo dõi trọn đời khác
Dunedin không đơn độc. Anh có các lứa sinh năm 1946, 1958, 1970 được theo dõi từ lúc chào đời. Nghiên cứu Harvard về người trưởng thành ở Mỹ theo dõi từ cuối thập niên 1930. Loạt phim tài liệu Up của Anh quay lại cùng mười bốn đứa trẻ mỗi bảy năm. Mỗi nghiên cứu có thế mạnh riêng; Dunedin mạnh ở số đo sinh học chi tiết và tỷ lệ giữ chân hiếm có.
Góc nhìn hôm nay
Với cha mẹ: kết quả Dunedin không phải lý do để lo lắng khi con ba tuổi hay ăn vạ. Tự kiểm soát là thứ trẻ học dần, và học được. Những việc nhỏ như cho trẻ tập chờ tới lượt, làm xong một việc rồi mới sang việc khác, giữ nếp sinh hoạt đều đặn đều góp phần.
Với người lớn: tuổi thơ khó khăn không phải bản án. Dữ liệu cho thấy người ta vẫn rẽ hướng được ở tuổi hai mươi, ba mươi, nhất là khi có một công việc ổn định và một người tin mình.
Trang web chính thức của đơn vị nghiên cứu thuộc Đại học Otago có danh sách công trình và tóm tắt dễ đọc. Loạt phim tài liệu Why Am I? (2016) của New Zealand cũng kể về nghiên cứu này qua lời một số thành viên.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu Dunedin là gì?
Là nghiên cứu theo dõi 1.037 người sinh ở Dunedin, New Zealand, giai đoạn 1972–1973, từ lúc nhỏ tới tuổi trung niên. Người tham gia được khám, kiểm tra và phỏng vấn định kỳ về sức khỏe, tâm lý, công việc và các mối quan hệ.
Nghiên cứu Dunedin phát hiện điều gì nổi bật nhất?
Khả năng tự kiểm soát lúc 3–11 tuổi dự báo sức khỏe, tài chính và nguy cơ phạm pháp ở tuổi 32, kể cả khi đã tính tới trí tuệ và hoàn cảnh gia đình. Mối liên hệ là một dải chuyển dần, không chia thành hai nhóm tách biệt.
Vì sao nghiên cứu Dunedin đáng tin?
Vì nó giữ được tỷ lệ tham gia rất cao, khoảng 94% số người còn sống ở tuổi 45. Nhờ vậy mẫu nghiên cứu không bị lệch về phía người khá giả như nhiều nghiên cứu dài hạn khác.
Tính cách lúc nhỏ có quyết định cả đời không?
Không. Kết quả là dự báo ở mức nhóm, và những trẻ cải thiện được tự kiểm soát có kết cục tốt hơn. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh phát triển là chuỗi xác suất có thể thay đổi.
Có sách nào về nghiên cứu Dunedin cho người đọc phổ thông?
Cuốn The Origins of You (2020) do bốn nhà nghiên cứu chủ chốt Belsky, Caspi, Moffitt và Poulton viết. Sách trình bày các phát hiện chính bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
